تبلیغات
فروغ فرخزاد - معشوق در شعر فروغ
وبلاگ طرفداران بانوی شعر ایران : فروغ فرخزاد
بانو ، سال هاست که با رفتن تو، رویای پرواز تمام پروانه های درّه ی ابریشم، در پیله های تنهایی شان پوسیده و مهتاب روشنی آن سال ها، بر فراز آسمان گرفته ی اکنون، وصله ی ناجوری بیش نیست. و تو، که نیستی تا بگویی این شب ها را کجای این جهان بی گفت و گو اتراق کنیم، و آسمان خالی پرواز را با کدام پروانه ی خسته ای پر، که بگویی چرا هر چه باد می آید، بوی آشنایی به مشاممان نمی رسد، چرا هر چه باد می اید، بوی دشنه می آورد و کابوس؟ و هر چه باران می اید، شیون گریه می بارد از آسمان؟
معشوق در شعر فروغ

سیروس شمیسا - طرح مسئله معشوق در شعر فروغ از دو نظر حائز اهمیت است ؛ نخست این که او برای نخستین بار معشوق مرد را به صورت محسوسی در شعر فارسی وارد کرد . قبل از او معشوق شعر فارسی معمولا زن است و اگر مرد هم باشد ( معشوق مذکر شعر سبک خراسانی ، یا مکتب وقوع ) مردی است که در مقام معشوق زن توصیف شده است . در شعر زنانی چون رابعه و مهستی هم معشوق مرد چهره روشن و مشخصی ندارد و چندان قابل تشخیص از معشوق کلی شعر فارسی نیست . به هر حال فروغ بیش و صریح تر از دیگران از چهره معشوق مردی زمینی سخن گفته است و از این رو زمانی این وجه تازه شعر او ، سر و صداهائی برانگیخت .

دوم این که فروغ زمانی خواست به این معشوق فردیت بخشد ، حال آنکه معشوق در شعر فارسی مانند انسان شرقی ، یک موجود جمعی است نه فردی ، هویت مشخصی ندارد و ایجاد عکس العمل نمی کند .

و اینک این دو مورد را به اختصار توضیح می دهیم :

۱- معشوق مرد زمینی

در شعر فروغ همه جا سخن از عشق طبیعی و زمینی اما متعالی است و بدیهی است که معشوق یک زن ، باید مرد باشد . هر چه از اشعار اولیه فروغ دورتر شویم ، بیان او از این معشوق سخته تر و خود معشوق متعالی تر است . این معشوق گاهی پسران نوجوان خاطرات دوران کودکی و نوجوانی هستند و گاهی مردی که فروغ او را دوست دارد و چهره متعالی ئی از او ترسیم می کند و گاهی چهره بسیار مبهمی که وقتی در زندگی او حضور داشته و بعد ها کنار رفته است و شاعر هم از او نفرت دارد و هم هنوز او را دوست دارد و معمولا از او با لفظ « دست ها » یاد می کند ، همان مردی که در « ایمان بیاوریم » از او سخن گفته است.

و اینک از هو سه مورد نمونه یی ذکر می کنیم :


(( کوچه یی هست که در آنجا

پسرانی که به من عاشق بودند ، هنوز

با همان موهای درهم و گردن های باریک و پاهای لاغر

به تبسم های معصوم دخترکی می اندیشند که یک شب او را

باد با خود برد .

« تولدی دیگر »



و مردی از کنار درختان خیس می گذرد

مردی که رشته های آبی رگ هایش

مانند مار های مرده از دو سوی گلوگاهش

بالا خزیده اند

و در شقیقه های منقلبش آن هجای خونین را

تکرار می کنند

- سلام

- سلام

و من به جفت گیری گل ها می اندیشم …

چگونه می شود به مرد گفت که او زنده نیست ، او هیچوقت

زنده نبوده است …

چه مهربان بودی ای یار ، ای یگانه ترین یار

چه مهربان بودی وقتی دروغ می گفتی …

و در سیاهی ظالم مرا به سوی چراگاه عشق می بردی …

شاید حقیقت آن دو دست جوان بود ، آن دو دست جوان

که زیر بارش یکریز برف مدفون شد …

« ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد »

 

… معشوق من

گوئی زنسل های فراموش گشته است

گوئی که تاتاری

در انتهای چشمانش

پیوسته در کمین سواری است

گوئی که بربری

در برق پر طراوت دندان هایش مجذوب خون گرم شکاری است

معشوق من

همچون طبیعت

مفهوم ناگزیر صریحی دارد

او وحشیانه آزادست

مانند یک غریزه سالم

در عمق یک جزیره نامسکون

او مردی است از قرون گذشته

یاد آور اصالت زیبائی

 معشوق من

انسان ساده یی است

انسان ساده یی که من او را

در سرزمین شوم عجایب

چون آخرین نشانه یک مذهب شگفت

پنهان نموده ام

« معشوق من » ))

فروغ صادقانه در مقابل این معشوق ، عکس العمل های زنانه دارد . به هر حال این وجه از شعر او در ادب فارسی کاملا تازگی دارد . نمی دانم کسانی که در مقابل این جنبه از شعر او حساسند آیا همین حساسیت را در مقابل توصیفات شاعران مرد از معشوق زن نیز دارند ؟ یحتمل در مخیله آنان عشق و عاشقی فقط مربوط به مردان است !

 

۲- معشوق فردی

معشوق در شعر فارسی عموما چهره ای مبهم و غیر مشخص دارد ، یعنی مفهومی کلی است . غالبا معشوق موجودی روحانی و آسمانی است و اگر زمینی هم باشد چه متعالی و چه غیر متعالی شناخته نیست. اما معشوق فردی در ادبیات عرب سابقه داشته است و اسم عرائس الشعر یا معاشیق الشعر ، معلوم است . معشوق تعدادی از شاعران عرب را می شناسیم . و در شعر فارسی هم آمده است مثل عُنَیزَه که معشوق امرو القیس بوده است یا لیلی که معشوق مجنون بوده است و یا عزّه که معشوق کُثَّیر بوده است .

شمس قیس در فرق تشبیب و نسیب می نویسد : « و تشبیب غزلی باشد که صورت واقعه و حسب حال شاعر بود ، چنان که شعرا عرب چون کُثَّیر و قیس ذریح و مجنون بنی عامر و امثال ایشان که هر یک را با زنی تعلق قلبی بوده است و آن چه گفته اند عین واقعه و صورت حال ایشان است .»

اما در شعر فارسی این مورد پسند شعرا قرار نگرفت و لذا شمس قیس در ادامه مطلب فوق می نویسد : «الا آن که بیشتر شعرای مفلق بدین فرق التفات ننموده اند و هر غزل که در اول قصاید بر مقصود شعر تقدیم افتد از شرح محنت ایام و شکایت فراق و وصف دمن و اطلال و نعت ریاح و ازهار و غیر آن ، آن را نسیب و تشبیب خوانده اند .»

مضحک این است که در قرن دهم که در مکتب وقوع بنا را به قول خود بر حقیقت گوئی نهاده بودند و علی القاعده باید از معشوق زن حقیقی سخن گویند ، از معشوق مرد حقیقی سخن گفتند زیرا سخن گفتن از زن خطرناک بود . محتشم کاشانی از شاعران معروف این مکتب در « رساله جلالیه » ۶۴ غزل درباره شاطر جلال سروده است که همه او را در کاشان می شناختند .

به هر حال انسان امروزی رو به سوی فردیت individuality دارد و از این رو تمایل به طرح معشوق فردی گاهی در شعر معاصر دیده می شود . اسم یکی از کتاب های شعر شاملو « آیدا در آینه » است و فروغ تولدی دیگر را به ابراهیم گلستان تقدیم کرده است . اما فروغ به طور کلی در سنت شعر فارسی حرکت کرده است و حتی چهره معشوق فردی هم در شعر او کلی و عمومی است :

(( همه هستی من آیه تاریکی است

که ترا در خود تکرار کنان

به سحرگاه شگفتن ها و رستن های ابدی خواهد برد

من در این آیه ترا آه کشیدم ، آه

من در این آیه ترا

به درخت و آب و آتش پیوند زدم ))

 

معشوق در شعر فروغ هم نهایت معشوقی متعالی و روحانی است که می تواند معشوق هر کس دیگری هم باشد.او نیز در مجموع از اسطوره گفته است نه از چهره ( portrait ) . بدین ترتیب در شعر فارسی همواره با تیپ عاشق و تیپ معشوق مواجهیم نه با فرد عاشق یا معشوق . منتها فروغ در این دو تیپ به مقتضای عصر خود و بینش زمانه خود دخل و تصرفی قابل تامل کرده است . و تا حدودی بینش و شخصیت فردی را در آن راه داده است و این از یکنواختی و تکراری بودن شعر عاشقانه فارسی کاسته است .


ادامه مطلب
نمایش نظرات 1 تا 30
نظرات :
WesleyLethy در تاریخ چهارشنبه 26 تیر 1398 02:00 ق.ظ گفته :

viagra chewing gum
<a href="https://www.viagraforsalemsn.com/">viagra 100mg</a>
فروغ
jtjjExith در تاریخ سه شنبه 25 تیر 1398 12:35 ب.ظ گفته :

canadian pharmacy viagra http://onlinepharmacysrba.com/ - canada online pharmacy online pharmacy canada <a href="http://onlinepharmacysrba.com/#">canadian pharmacy online</a> canadian online pharmacy http://onlinepharmacysrba.com/
فروغ
jtjjPrime در تاریخ سه شنبه 25 تیر 1398 09:49 ق.ظ گفته :

canadian pharmacy online http://onlinepharmacysrba.com/ - canadian pharmacy canadian pharmacies <a href="http://onlinepharmacysrba.com/#">canada pharmacy online</a> canada drug pharmacy http://onlinepharmacysrba.com/
فروغ
sildenafil در تاریخ سه شنبه 25 تیر 1398 07:18 ق.ظ گفته :

best place to buy viagra online reviews [url=http://viagrabs.com/]buy viagra[/url] sildenafil purpose.
فروغ
discount در تاریخ سه شنبه 25 تیر 1398 06:22 ق.ظ گفته :

[url=http://triviagra.com/]viagra[/url]
فروغ
olbehobby در تاریخ سه شنبه 25 تیر 1398 05:24 ق.ظ گفته :

canada drugs online http://canadadrugshtwi.com/ - best canadian online pharmacy canadian online pharmacy <a href="http://canadadrugshtwi.com/#">best canadian online pharmacy</a> canadian pharmacy cialis http://canadadrugshtwi.com/
فروغ
kinnboymn در تاریخ سه شنبه 25 تیر 1398 03:15 ق.ظ گفته :

online pharmacy canada http://canadapharmacyonlineegol.com/ - canadian pharmacy online online canadian pharmacy <a href="http://canadapharmacyonlineegol.com/#">online pharmacy canada</a> best canadian online pharmacy http://canadapharmacyonlineegol.com/
فروغ
kinnEmaib در تاریخ سه شنبه 25 تیر 1398 02:08 ق.ظ گفته :

canada online pharmacy http://canadapharmacyonlineegol.com/ - online pharmacy canadian pharmacy online <a href="http://canadapharmacyonlineegol.com/#">online canadian pharmacy</a> canada drugs http://canadapharmacyonlineegol.com/
فروغ
olkkbiord در تاریخ سه شنبه 25 تیر 1398 01:27 ق.ظ گفته :

canadian pharmacy viagra http://canadianpharmacyecyn.com/ - canada pharmacy canadian pharmacy online <a href="http://canadianpharmacyecyn.com/#">canadian online pharmacy</a> canada online pharmacy http://canadianpharmacyecyn.com/
فروغ
iyvvjeani در تاریخ سه شنبه 25 تیر 1398 12:03 ق.ظ گفته :

online pharmacy reviews http://canadianpharmacyonlinejycx.com/ - drugs from canada canadian pharmacies <a href="http://canadianpharmacyonlinejycx.com/#">canadian pharmacy cialis</a> drugs from canada http://canadianpharmacyonlinejycx.com/
فروغ
iyvvScedo در تاریخ دوشنبه 24 تیر 1398 06:31 ب.ظ گفته :

canadian online pharmacy http://canadianpharmacyonlinejycx.com/ - canada drugs online online canadian pharmacy <a href="http://canadianpharmacyonlinejycx.com/#">online pharmacy canada</a> canada online pharmacy http://canadianpharmacyonlinejycx.com/
فروغ
olbeOneli در تاریخ دوشنبه 24 تیر 1398 02:37 ب.ظ گفته :

best canadian online pharmacy http://canadadrugshtwi.com/ - canadian pharmacy online canadian pharmacy online <a href="http://canadadrugshtwi.com/#">canadian pharmacy cialis</a> canadian pharmacy online http://canadadrugshtwi.com/
فروغ
grffSkync در تاریخ دوشنبه 24 تیر 1398 02:07 ب.ظ گفته :

canadian online pharmacy http://canadadrugsonlinewxwe.com/ - canadian pharmacy online canadian pharmacy online <a href="http://canadadrugsonlinewxwe.com/#">canadian pharmacy cialis</a> canadian online pharmacy http://canadadrugsonlinewxwe.com/
فروغ
hrffMoige در تاریخ دوشنبه 24 تیر 1398 10:01 ق.ظ گفته :

online pharmacy canada http://canadianonlinepharmacystbm.com/ - canadian online pharmacy canada pharmacy online <a href="http://canadianonlinepharmacystbm.com/#">canada pharmacy online</a> canadian online pharmacy http://canadianonlinepharmacystbm.com/
فروغ
hrffSwess در تاریخ دوشنبه 24 تیر 1398 09:37 ق.ظ گفته :

best canadian online pharmacy http://canadianonlinepharmacystbm.com/ - online canadian pharmacy best canadian online pharmacy <a href="http://canadianonlinepharmacystbm.com/#">online pharmacy canada</a> canadian pharmacy online http://canadianonlinepharmacystbm.com/
فروغ
olpoIncot در تاریخ دوشنبه 24 تیر 1398 05:32 ق.ظ گفته :

online canadian pharmacy http://canadianpharmacieshdfc.com/ - canadian pharmacy online best online canadian pharmacy <a href="http://canadianpharmacieshdfc.com/#">best online canadian pharmacy</a> online pharmacy reviews http://canadianpharmacieshdfc.com/
فروغ
olkkapest در تاریخ دوشنبه 24 تیر 1398 02:26 ق.ظ گفته :

best canadian online pharmacy http://canadianpharmacyecyn.com/ - best canadian online pharmacy canada drugs online <a href="http://canadianpharmacyecyn.com/#">canada pharmacy online</a> canada online pharmacy http://canadianpharmacyecyn.com/
فروغ
generic cialis در تاریخ دوشنبه 24 تیر 1398 02:22 ق.ظ گفته :

Foregone conclusion ascertain at of arranging sensed site.
Or whole jolly county in contradict. In stunned apartments resolving so an it.
Insatiable on by contrasted to sensible companions.
On otherwise no admitting to suspicion furniture it.
Quatern and our ham it up Benjamin West neglect.

So specialize stately distance my extremely longer give.
Murder but bear treasured his full of life length.
فروغ
olpophorm در تاریخ دوشنبه 24 تیر 1398 12:15 ق.ظ گفته :

canada drug pharmacy http://canadianpharmacieshdfc.com/ - best online pharmacy canadian pharmacy online <a href="http://canadianpharmacieshdfc.com/#">best canadian online pharmacy</a> best online canadian pharmacy http://canadianpharmacieshdfc.com/
فروغ
grffalbus در تاریخ دوشنبه 24 تیر 1398 12:03 ق.ظ گفته :

canada pharmacy online http://canadadrugsonlinewxwe.com/ - canadian pharmacy online drugs from canada <a href="http://canadadrugsonlinewxwe.com/#">best canadian online pharmacy</a> canada online pharmacy http://canadadrugsonlinewxwe.com/
فروغ
rcanielhjzstt در تاریخ یکشنبه 23 تیر 1398 11:58 ب.ظ گفته :

bwcpyxvjikhb generic viagra from india <a href=http://mixgadget.web.id/story.php?title=want-healthy-skin-its-easy-with-these-tips#discuss>free viagra sample</a> pfizer viagra online <a href="http://www.householdtipsandtricks.org/index.php?qa=user&qa_1=winemarch3">canada pharmacy online cialis</a>
best viagra price
https://setbaclinks.com/story.php?title=want-healthy-skin-its-easy-with-these-tips#discuss
فروغ
grfsgoott در تاریخ یکشنبه 23 تیر 1398 09:13 ب.ظ گفته :

online canadian pharmacy http://canadianonlinepharmacyhtsv.com/ - canadian online pharmacy canadian online pharmacy <a href="http://canadianonlinepharmacyhtsv.com/#">canadian pharmacy</a> online canadian pharmacy http://canadianonlinepharmacyhtsv.com/
فروغ
http://genericalis.com/ در تاریخ یکشنبه 23 تیر 1398 04:01 ب.ظ گفته :

tadalafil review uk [url=http://cialisps.com/]buy cialis online[/url] tomar dos pastillas de cialis.
فروغ
cialis online در تاریخ یکشنبه 23 تیر 1398 02:03 ب.ظ گفته :

hoe lang duurt het voor tadalafil werkt http://cialislet.com/ cialis Online.

how can i order tadalafil.
فروغ
vlanielclswdm در تاریخ یکشنبه 23 تیر 1398 01:41 ب.ظ گفته :

skacxrdebtow low cost cialis <a href=http://www.ausad.com.au/index.php?qa=user&qa_1=bongobeetle0>cheapest viagra prices</a> buy cialis online canada pharmacy <a href="http://usamadeproducts.biz/index.php?qa=user&qa_1=keylentil6">cialis online canada</a>
cheap cialis from canada
https://intensedebate.com/people/conebath1
فروغ
yyanielmtkcxo در تاریخ یکشنبه 23 تیر 1398 01:07 ب.ظ گفته :

rllkehzgilhk what happens if a girl takes viagra <a href=https://bookmarkzones.trade/story.php?title=want-healthy-skin-its-easy-with-these-tips#discuss>pharmacy rx one</a> viagra substitute <a href="http://www.viaggiconlascossa.it/index.php?option=com_k2&view=itemlist&task=user&id=780781">online pharmacy shop buy viagra</a>
canadian overnight pharmacy
https://discover.societymusictheory.org/story.php?title=want-healthy-skin-its-easy-with-these-tips
فروغ
generic cialis online در تاریخ یکشنبه 23 تیر 1398 12:22 ب.ظ گفته :

how do i get my doctor to prescribe me cialis buy generic cialis achat tadalafil france.
فروغ
ejgsmak در تاریخ یکشنبه 23 تیر 1398 09:32 ق.ظ گفته :

online pharmacy school http://pharmacyonlinevfr.com/ - online pharmacy canada online pharmacy <a href="http://pharmacyonlinevfr.com/#">online pharmacy india</a> online pharmacy india http://pharmacyonlinevfr.com/
فروغ
thyxExith در تاریخ یکشنبه 23 تیر 1398 08:12 ق.ظ گفته :

canadian online pharmacy cialis http://canadianonlinepharmacyfdth.com/ - buy cialis online canadian pharmacy cheap canadian pharmacy online <a href="http://canadianonlinepharmacyfdth.com/#">buy viagra</a> best canadian online pharmacy reviews http://canadianonlinepharmacyfdth.com/
فروغ
thyxPrime در تاریخ یکشنبه 23 تیر 1398 05:23 ق.ظ گفته :

viagra http://canadianonlinepharmacyfdth.com/ - additional info generic viagra <a href="http://canadianonlinepharmacyfdth.com/#">legitimate canadian pharmacy online</a> viagra online canadian pharmacy http://canadianonlinepharmacyfdth.com/
فروغ
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر