تبلیغات
فروغ فرخزاد - معشوق در شعر فروغ
وبلاگ طرفداران بانوی شعر ایران : فروغ فرخزاد
بانو ، سال هاست که با رفتن تو، رویای پرواز تمام پروانه های درّه ی ابریشم، در پیله های تنهایی شان پوسیده و مهتاب روشنی آن سال ها، بر فراز آسمان گرفته ی اکنون، وصله ی ناجوری بیش نیست. و تو، که نیستی تا بگویی این شب ها را کجای این جهان بی گفت و گو اتراق کنیم، و آسمان خالی پرواز را با کدام پروانه ی خسته ای پر، که بگویی چرا هر چه باد می آید، بوی آشنایی به مشاممان نمی رسد، چرا هر چه باد می اید، بوی دشنه می آورد و کابوس؟ و هر چه باران می اید، شیون گریه می بارد از آسمان؟
معشوق در شعر فروغ

سیروس شمیسا - طرح مسئله معشوق در شعر فروغ از دو نظر حائز اهمیت است ؛ نخست این که او برای نخستین بار معشوق مرد را به صورت محسوسی در شعر فارسی وارد کرد . قبل از او معشوق شعر فارسی معمولا زن است و اگر مرد هم باشد ( معشوق مذکر شعر سبک خراسانی ، یا مکتب وقوع ) مردی است که در مقام معشوق زن توصیف شده است . در شعر زنانی چون رابعه و مهستی هم معشوق مرد چهره روشن و مشخصی ندارد و چندان قابل تشخیص از معشوق کلی شعر فارسی نیست . به هر حال فروغ بیش و صریح تر از دیگران از چهره معشوق مردی زمینی سخن گفته است و از این رو زمانی این وجه تازه شعر او ، سر و صداهائی برانگیخت .

دوم این که فروغ زمانی خواست به این معشوق فردیت بخشد ، حال آنکه معشوق در شعر فارسی مانند انسان شرقی ، یک موجود جمعی است نه فردی ، هویت مشخصی ندارد و ایجاد عکس العمل نمی کند .

و اینک این دو مورد را به اختصار توضیح می دهیم :

۱- معشوق مرد زمینی

در شعر فروغ همه جا سخن از عشق طبیعی و زمینی اما متعالی است و بدیهی است که معشوق یک زن ، باید مرد باشد . هر چه از اشعار اولیه فروغ دورتر شویم ، بیان او از این معشوق سخته تر و خود معشوق متعالی تر است . این معشوق گاهی پسران نوجوان خاطرات دوران کودکی و نوجوانی هستند و گاهی مردی که فروغ او را دوست دارد و چهره متعالی ئی از او ترسیم می کند و گاهی چهره بسیار مبهمی که وقتی در زندگی او حضور داشته و بعد ها کنار رفته است و شاعر هم از او نفرت دارد و هم هنوز او را دوست دارد و معمولا از او با لفظ « دست ها » یاد می کند ، همان مردی که در « ایمان بیاوریم » از او سخن گفته است.

و اینک از هو سه مورد نمونه یی ذکر می کنیم :


(( کوچه یی هست که در آنجا

پسرانی که به من عاشق بودند ، هنوز

با همان موهای درهم و گردن های باریک و پاهای لاغر

به تبسم های معصوم دخترکی می اندیشند که یک شب او را

باد با خود برد .

« تولدی دیگر »



و مردی از کنار درختان خیس می گذرد

مردی که رشته های آبی رگ هایش

مانند مار های مرده از دو سوی گلوگاهش

بالا خزیده اند

و در شقیقه های منقلبش آن هجای خونین را

تکرار می کنند

- سلام

- سلام

و من به جفت گیری گل ها می اندیشم …

چگونه می شود به مرد گفت که او زنده نیست ، او هیچوقت

زنده نبوده است …

چه مهربان بودی ای یار ، ای یگانه ترین یار

چه مهربان بودی وقتی دروغ می گفتی …

و در سیاهی ظالم مرا به سوی چراگاه عشق می بردی …

شاید حقیقت آن دو دست جوان بود ، آن دو دست جوان

که زیر بارش یکریز برف مدفون شد …

« ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد »

 

… معشوق من

گوئی زنسل های فراموش گشته است

گوئی که تاتاری

در انتهای چشمانش

پیوسته در کمین سواری است

گوئی که بربری

در برق پر طراوت دندان هایش مجذوب خون گرم شکاری است

معشوق من

همچون طبیعت

مفهوم ناگزیر صریحی دارد

او وحشیانه آزادست

مانند یک غریزه سالم

در عمق یک جزیره نامسکون

او مردی است از قرون گذشته

یاد آور اصالت زیبائی

 معشوق من

انسان ساده یی است

انسان ساده یی که من او را

در سرزمین شوم عجایب

چون آخرین نشانه یک مذهب شگفت

پنهان نموده ام

« معشوق من » ))

فروغ صادقانه در مقابل این معشوق ، عکس العمل های زنانه دارد . به هر حال این وجه از شعر او در ادب فارسی کاملا تازگی دارد . نمی دانم کسانی که در مقابل این جنبه از شعر او حساسند آیا همین حساسیت را در مقابل توصیفات شاعران مرد از معشوق زن نیز دارند ؟ یحتمل در مخیله آنان عشق و عاشقی فقط مربوط به مردان است !

 

۲- معشوق فردی

معشوق در شعر فارسی عموما چهره ای مبهم و غیر مشخص دارد ، یعنی مفهومی کلی است . غالبا معشوق موجودی روحانی و آسمانی است و اگر زمینی هم باشد چه متعالی و چه غیر متعالی شناخته نیست. اما معشوق فردی در ادبیات عرب سابقه داشته است و اسم عرائس الشعر یا معاشیق الشعر ، معلوم است . معشوق تعدادی از شاعران عرب را می شناسیم . و در شعر فارسی هم آمده است مثل عُنَیزَه که معشوق امرو القیس بوده است یا لیلی که معشوق مجنون بوده است و یا عزّه که معشوق کُثَّیر بوده است .

شمس قیس در فرق تشبیب و نسیب می نویسد : « و تشبیب غزلی باشد که صورت واقعه و حسب حال شاعر بود ، چنان که شعرا عرب چون کُثَّیر و قیس ذریح و مجنون بنی عامر و امثال ایشان که هر یک را با زنی تعلق قلبی بوده است و آن چه گفته اند عین واقعه و صورت حال ایشان است .»

اما در شعر فارسی این مورد پسند شعرا قرار نگرفت و لذا شمس قیس در ادامه مطلب فوق می نویسد : «الا آن که بیشتر شعرای مفلق بدین فرق التفات ننموده اند و هر غزل که در اول قصاید بر مقصود شعر تقدیم افتد از شرح محنت ایام و شکایت فراق و وصف دمن و اطلال و نعت ریاح و ازهار و غیر آن ، آن را نسیب و تشبیب خوانده اند .»

مضحک این است که در قرن دهم که در مکتب وقوع بنا را به قول خود بر حقیقت گوئی نهاده بودند و علی القاعده باید از معشوق زن حقیقی سخن گویند ، از معشوق مرد حقیقی سخن گفتند زیرا سخن گفتن از زن خطرناک بود . محتشم کاشانی از شاعران معروف این مکتب در « رساله جلالیه » ۶۴ غزل درباره شاطر جلال سروده است که همه او را در کاشان می شناختند .

به هر حال انسان امروزی رو به سوی فردیت individuality دارد و از این رو تمایل به طرح معشوق فردی گاهی در شعر معاصر دیده می شود . اسم یکی از کتاب های شعر شاملو « آیدا در آینه » است و فروغ تولدی دیگر را به ابراهیم گلستان تقدیم کرده است . اما فروغ به طور کلی در سنت شعر فارسی حرکت کرده است و حتی چهره معشوق فردی هم در شعر او کلی و عمومی است :

(( همه هستی من آیه تاریکی است

که ترا در خود تکرار کنان

به سحرگاه شگفتن ها و رستن های ابدی خواهد برد

من در این آیه ترا آه کشیدم ، آه

من در این آیه ترا

به درخت و آب و آتش پیوند زدم ))

 

معشوق در شعر فروغ هم نهایت معشوقی متعالی و روحانی است که می تواند معشوق هر کس دیگری هم باشد.او نیز در مجموع از اسطوره گفته است نه از چهره ( portrait ) . بدین ترتیب در شعر فارسی همواره با تیپ عاشق و تیپ معشوق مواجهیم نه با فرد عاشق یا معشوق . منتها فروغ در این دو تیپ به مقتضای عصر خود و بینش زمانه خود دخل و تصرفی قابل تامل کرده است . و تا حدودی بینش و شخصیت فردی را در آن راه داده است و این از یکنواختی و تکراری بودن شعر عاشقانه فارسی کاسته است .


ادامه مطلب
نمایش نظرات 1 تا 30
نظرات :
cheap viagra usa without prescription در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 10:18 ب.ظ گفته :

honest confusion [url=http://www.viagrapid.com/]cheap viagra usa
without prescription[/url] properly motor closely file http://www.viagrapid.com/ slightly satisfaction often weird online viagra previously counter
فروغ
vdsnmeaby در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 09:38 ب.ظ گفته :

how long does it take for trazodone to make you sleepy http://trazodoneud.com/ - trazodone overdose trazodone dosage for dogs <a href="http://trazodoneud.com/#">trazodone 150 mg</a> what is trazodone
فروغ
hemcDrope در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 08:24 ب.ظ گفته :

viagra online usa http://emmapharmsr.com/ - best place to buy viagra online online viagra <a href="http://emmapharmsr.com/#">buy generic viagra online</a> generic viagra online
فروغ
vdsnUtike در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 07:49 ب.ظ گفته :

trazodone for insomnia http://trazodoneud.com/ - how long does trazodone stay in your system trazodone 100mg <a href="http://trazodoneud.com/#">trazodone drug class</a> trazodone 100mg
فروغ
gsvbdrerb در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 07:34 ب.ظ گفته :

quetiapine 100mg http://quetiapineseroquelik.com/ - quetiapine fumarate 50 mg quetiapine uses <a href="http://quetiapineseroquelik.com/#">seroquel generic</a> seroquel 25 mg
فروغ
cialisles.com در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 06:08 ب.ظ گفته :

q http://cialisles.com/ cialis 20mg, else cialis one a day dosage cialis.com also cialis
online pharmacy;
فروغ
vdsnUtike در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 05:39 ب.ظ گفته :

trazodone for insomnia http://trazodoneud.com/ - trazodone alcohol trazodone 50 mg tablet <a href="http://trazodoneud.com/#">trazodone 50mg</a> trazodone and alcohol
فروغ
gsvbpaish در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 04:39 ب.ظ گفته :

quetiapine drug class http://quetiapineseroquelik.com/ - seroquel 50 mg quetiapine fumarate <a href="http://quetiapineseroquelik.com/#">quetiapine 50 mg</a> quetiapine uses
فروغ
gebsfaunk در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 03:54 ب.ظ گفته :

generic viagra online http://sofiapharmku.com/ - best generic viagra buy generic viagra online <a href="http://sofiapharmku.com/#">generic viagra usa</a> best generic viagra
فروغ
gebssooth در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 03:34 ب.ظ گفته :

is there a generic for viagra http://sofiapharmku.com/ - when will generic viagra be available when will viagra be generic <a href="http://sofiapharmku.com/#">generic viagra online pharmacy</a> is there a generic for viagra
فروغ
hemctaill در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 03:31 ب.ظ گفته :

how to buy viagra online http://emmapharmsr.com/ - best place to buy generic viagra online online viagra prescription <a href="http://emmapharmsr.com/#">cheap viagra online</a> how to buy viagra online
فروغ
hrenmeaby در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 03:00 ب.ظ گفته :

best online pharmacy http://canadianpharmacyonlinesrvh.com/ - canada pharmacy online canada drugs online <a href="http://canadianpharmacyonlinesrvh.com/#">canadian online pharmacy</a> best canadian online pharmacy
فروغ
viagra online در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 02:54 ب.ظ گفته :

tight chest tourist viagra for men little suspect originally quarter morning [url=http://viacheapusa.com/]viagra[/url] enough slice why leave http://viacheapusa.com/ certainly spring
فروغ
hemcDrope در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 02:50 ب.ظ گفته :

order viagra online http://emmapharmsr.com/ - online viagra buy viagra online cheapest <a href="http://emmapharmsr.com/#">can you buy viagra online</a> viagra prescription online
فروغ
cheap viagra usa without prescription در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 02:27 ب.ظ گفته :

quick impression [url=http://www.viagrapid.com/]viagra[/url] more upper equally system http://www.viagrapid.com/ since
soil nowhere response cheap viagra usa without prescription down mode
فروغ
hemcDrope در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 02:21 ب.ظ گفته :

how to buy viagra online http://emmapharmsr.com/ - viagra online prescription free buying viagra online legal <a href="http://emmapharmsr.com/#">viagra online usa</a> viagra online prescription
فروغ
generic viagra در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 02:05 ب.ظ گفته :

yet spell [url=http://www.viagrapid.com/]cheap viagra usa without prescription[/url] occasionally
drunk deliberately familiar http://www.viagrapid.com/ free reveal truly bottom
cheap viagra usa without prescription nowhere power
فروغ
hemctaill در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 02:02 ب.ظ گفته :

viagra online no prior prescription http://emmapharmsr.com/ - viagra online no prior prescription cheap viagra online canadian pharmacy <a href="http://emmapharmsr.com/#">viagra online cheap</a> viagra online prescription free
فروغ
hemcDrope در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 12:45 ب.ظ گفته :

buy viagra online cheap http://emmapharmsr.com/ - online pharmacy viagra buy viagra online cheap <a href="http://emmapharmsr.com/#">viagra online prescription free</a> how to buy viagra online
فروغ
gsvbdrerb در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 12:19 ب.ظ گفته :

seroquel sleep http://quetiapineseroquelik.com/ - quetiapine quetiapine for sleep <a href="http://quetiapineseroquelik.com/#">quetiapine uses</a> quetiapine fumarate
فروغ
gebssooth در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 12:01 ب.ظ گفته :

online generic viagra http://sofiapharmku.com/ - viagra generic name viagra generic <a href="http://sofiapharmku.com/#">cheapest generic viagra</a> generic viagra reviews
فروغ
hrenUtike در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 11:49 ق.ظ گفته :

canada online pharmacy http://canadianpharmacyonlinesrvh.com/ - best canadian online pharmacy online canadian pharmacy <a href="http://canadianpharmacyonlinesrvh.com/#">canada pharmacy online</a> online pharmacy reviews
فروغ
hemctaill در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 11:47 ق.ظ گفته :

buy viagra online http://emmapharmsr.com/ - buy viagra online cheap viagra online pharmacy <a href="http://emmapharmsr.com/#">online pharmacy viagra</a> cheap viagra online
فروغ
gsvbpaish در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 11:46 ق.ظ گفته :

seroquel dosage for sleep http://quetiapineseroquelik.com/ - side effects of quetiapine quetiapine fumarate 100mg <a href="http://quetiapineseroquelik.com/#">what is quetiapine fumarate</a> seroquel and alcohol
فروغ
hemcDrope در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 11:44 ق.ظ گفته :

can you buy viagra online http://emmapharmsr.com/ - viagra online prescription free buying viagra online <a href="http://emmapharmsr.com/#">buy real viagra online</a> cheapest viagra online
فروغ
gebssooth در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 11:26 ق.ظ گفته :

best generic viagra http://sofiapharmku.com/ - canadian pharmacy generic viagra generic name for viagra <a href="http://sofiapharmku.com/#">generic viagra for sale</a> generic for viagra
فروغ
erection pills generic viagra در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 11:15 ق.ظ گفته :

somewhat excuse finally speaker http://www.cialij.com/ the winner
successfully depression pills erection generic viagra constantly
human
little average [url=http://www.cialij.com/]ed
meds online without doctor prescription[/url] overall sample
فروغ
hemcDrope در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 10:24 ق.ظ گفته :

online pharmacy viagra http://emmapharmsr.com/ - buy real viagra online online viagra prescription <a href="http://emmapharmsr.com/#">viagra online cheap</a> online doctor prescription for viagra
فروغ
hrenmeaby در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 08:31 ق.ظ گفته :

canada drugs online http://canadianpharmacyonlinesrvh.com/ - п»їcanadian pharmacy canadian pharmacies <a href="http://canadianpharmacyonlinesrvh.com/#">online canadian pharmacy</a> canadian pharmacy online
فروغ
hrenUtike در تاریخ جمعه 24 آبان 1398 07:49 ق.ظ گفته :

canada pharmacy online http://canadianpharmacyonlinesrvh.com/ - best canadian online pharmacy best online canadian pharmacy <a href="http://canadianpharmacyonlinesrvh.com/#">canada pharmacy online</a> online canadian pharmacy
فروغ
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر